İstanbul Teknik Üniversitesin'de okuyan Escort Ayla

Eylül ayının ilk serin rüzgârı Maslak’taki yüksek binaların arasından sıyrılıp İstanbul Teknik Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü’nün pencerelerine vururken Ayla, yüksek çözünürlüklü kütle spektrometresi ekranındaki protein katlanma dizilimlerini inceliyordu. Yapısal Biyoinformatik ve Proteomik üzerine doktora yapan Ayla, gündüzleri nadir enzimlerin üç boyutlu kristal yapılarını ve alfa-katlanma dinamiklerini simüle eden, bol kazağı, gözlükleri ve toplanmış saçlarıyla kendi halinde, araştırmasına adanmış bir bilim kadınıydı. Ancak, yeni nesil gen dizileme (NGS) cihazlarının astronomik saatlik kullanım ücretleri, İsviçre’deki Protein Veri Bankası (PDB) yüksek işlem güçlü sunucu erişim lisansları ve tez deneyleri için gereken saflıktaki rekombinant enzim kitlerinin maliyeti, akademinin sunduğu kısıtlı bursların çok üzerindeydi. Bu durum, onu kendi koyduğu sarsılmaz prensiplerle yönettiği ikili bir hayata yöneltmişti. Kampüs laboratuvarında pipetleri ve santrifüj tüpleri arasında kaybolan mütevazı bir akademisyen olan Ayla; İstanbul’un dev biyoteknoloji holding sahipleri, ilaç hammaddesi tüccarları ve medikal fon yöneticileri arasında ise genomik veri hakimiyeti, sarsıcı zarafeti ve keskin analiz yeteneğiyle tanınan seçkin bir refakatçi olan "Helix"ti.

Son randevusu, İstinye sırtlarında Boğaz’a hakim geniş bahçeli bir villada, küresel bir gen terapisi ve biyoteknoloji fonunun Orta Doğu direktörüyle gerçekleşti. Müşterisi onu, Amerikalı genetik uzmanlarına ve yatırımcılara vereceği prestijli bir akşam yemeğinde kendisine eşlik etmesi ve biyoteknoloji alanındaki son gelişmeler üzerine entelektüel sohbetler yürütmesi için kiralamıştı. Yemek salonunun yanındaki sergi odasında, fonun patentini almak üzere onlarca milyon dolar yatırmayı planladığı, tip-2 diyabet tedavisinde devrim yaratacağı iddia edilen sentetik bir protein aşısının üretim şeması ve amino asit dizilim haritası Ayla’nın dikkatini çekti. Müşterisinin kibrini ve yatırım portföyüyle övünme arzusunu zekice sorularla besleyen Ayla, kadehini yudumlarken gözleriyle proteinin hiyerarşik katlanma açılarını ve hidrojen bağı kararlılıklarını zihninde analiz etti. Molekülün amino asit zincirindeki 142. pozisyonda yer alan sistein kalıntısının yanlış konumlandırıldığını, bu durumun fizyolojik vücut sıcaklığında proteinin yanlış katlanarak (misfolding) hedef hücre yerine böbrek dokusunda toksik amiloid plakları oluşturacağını anında tespit etti. Ayla, adama hissettirmeden sunduğu teorik yapısal biyoloji sorularıyla moleküldeki bu devasa biyokimyasal hatayı fark etmesini sağladı ve fonun hem milyarlarca dolarlık ağır bir finansal kayıptan hem de olası bir insanlık felaketinden kurtulmasını sağladı.

Gece sona erip kazandığı yüksek miktardaki ödemeyi aldığında Ayla, sadece kendi araştırmalarını ve bütçesini güvenceye almakla kalmadı. Bu kazancın bir kısmıyla, nadir görülen kas hastalıklarıyla mücadele eden çocuklar için yerli gen terapisi algoritmaları geliştiren bağımsız ve gönüllü bir genç biyolog ekibine gizlice finansal kaynak sağladı. Ertesi sabah fakültedeki masasına dönüp santrifüj cihazının tuşlarına basmaya başladığında, ne akşamın şaşaasından ne de "Helix" kimliğinden tek bir iz kalmıştı. Ayla için bu çift hayat, bir çaresizlik değil; yaşamın moleküler kodlarını ve analitik zekasını kullanarak kendi bağımsızlığını inşa ettiği, sahte mucizeleri açığa çıkarırken insan sağlığını ve bilimin etiğini koruduğu stratejik bir satranç oyunuydu.